Geylang (Phan An)

Em ngước lên nhìn tôi. Lúc đó trời đã tạnh mưa, người ta lại đổ ra ngồi bên những cái bàn kê la liệt trên vỉa hè. Tôi đang đi ngang qua những tấm biển ghi chữ Tàu màu vàng trên nền đỏ, những tấm biển chào mời ăn cháo ếch và gà nấu nồi đất, lại có một tấm biển đề "Bar Xinh Đẹp," thì em ngước lên nhìn tôi. Hoặc chỉ là nhìn thấy tôi, thế nào cũng được. Tôi không biết miêu tả ánh mắt của một người, những là hồ thu, và long lanh, nào lông mày như rèm cửa trong khi lông tao như chổi cùn các thứ - ngày xưa đi học và ngày nay viết lách lung tung những khi rảnh rỗi cho qua tháng đoạn ngày tôi luôn tránh tả các thể loại nhân diện như người ta tránh hủi. Nhưng đúng lúc tôi bước ngang qua thì em ngước mắt lên nhìn tôi. Em lại còn cười nhẹ một phát. Thế là tôi biết em là người Việt. Quả thật thần sầu. Nói sến mà rằng, như là mối nhợ tâm linh giữa hai tâm hồn xa xứ vậy, liếc phát biết ngay. Tưởng chừng có thể tới vỗ vai hoặc phía dưới vai một ít để chào mừng, thay cho đại bác hay súng lệnh như mỗi lần có nguyên thủ quốc gia được thủ đô chào đón. Nhưng tôi không tới vỗ vai hoặc cái bộ phận phía dưới vai của em. Vì em không ngồi một mình. Tất nhiên là dung mạo em cũng chẳng có gì xuất chúng, thậm chí má em hơi hóp, mũi em hơi khoằm, em lại đánh một cú má hồng kinh điển, nhìn chẳng khác nào chú Tễu, nhưng ở khu vực này chẳng có con gái hoặc con mụ nào ngồi một mình. Hay đứng một mình. Hay nằm một mình. Chính thế, em ngồi cùng bàn với ba thằng cha hình dung kì dị, gồm một thằng hói bụng phệ, một thằng hói ốm đói, và một thằng hói sống nội tâm không xác định được gia cảnh. Chúng nó ăn uống nhuồm nhoàm và tán láo bằng tiếng Tàu. Em ngồi với bọn ấy. Nên chi khi tôi đi ngang qua và em ngước mắt lên nhìn thì tôi không nói gì cả, cho dù tôi biết em là người Việt, vì cái sợi dây tâm linh huyền bí dài bốn ngàn năm có lẻ mà tôi đã nói phía trên, và tôi cứ thế đi luôn. 

Em sẽ thông cảm cho tôi. Em sẽ không trách tôi về cái sự lạnh nhạt của tình đồng hương. Vì tôi có biết em đâu mà chào với chả mừng. Em bảo bọn nguyên thủ cũng chả biết gì nhau, nhưng chúng vẫn treo cờ và bắt tay đấy ư? Em ơi bọn ấy là cái bọn đạo đức giả, nói làm gì. Đầu tháng chúng nó bắt tay Tàu, cuối tháng lại thấy chúng nó bắt máy bay bay sang bắt tay Tây. Nói làm gì. Sự thể là, tôi chẳng biết em. Cũng như em chẳng biết tôi. Em nhìn tôi, rồi em cười với tôi, chẳng qua là vì bọn kia nói tiếng Tàu xí lô xí là, em chẳng hiểu cái ôn gì, nên em nhìn vu vơ cười hơ hớ đấy thôi. 

Nhưng tôi vẫn muốn nghĩ một ít. Nghĩ vu vơ thôi, chẳng có ý nghĩa gì rõ rệt. 

Tôi tự hỏi tên em là gì. Khi em cất tiếng khóc chào đời, khi mẹ em còn đầm đìa mồ hôi, nét mặt đau đớn mà mãn nguyện, khi bố em lúng túng đỡ lấy em nhỏ xíu nhăn nheo trong hai bàn tay thô ráp to bè, miệng nở nụ cười ngượng nghịu mà lòng chỉ muốn hét cho vỡ cái sự sung sướng ngập tràn của mình ra, thì em đã có tên rồi. Tên em là gì? Hẳn là cái tên bố mẹ đặt cho lúc sinh thành, mong cho em lớn lên được bình an, hạnh phúc. Cha mẹ nào lại chẳng muốn con mình được bình an hạnh phúc. Tên tôi trong chữ Hán là hình ảnh người phụ nữ dưới mái nhà. Như em ngồi dưới mái nhà. Chắc là cha mẹ tôi cũng chỉ mong muốn tôi hạnh phúc và bình an thế thôi. Còn em thì sao? Em còn giữ cái tên bố mẹ đặt cho không, hay em đã đổi cái tên gì đó cho dễ đọc dễ nhớ hơn rồi? 

Quê em ở đâu? Quê tôi ở xa lắm, thậm chí cách đây không lâu còn không có được cái tên trên bản đồ. Làng tôi không đẹp. Con sông chảy quanh làng, người ta đào lấy cát bán cho thương lái, lòng sông nhiều hố sâu, nên nhiều người chết đuối. Thầy dạy tôi năm lớp ba, vợ con thầy chết đuối, thầy ngất xỉu trước mặt tôi, trên bờ sông. Rồi thầy bỏ làng đi mất. Nhà thầy giờ bỏ hoang, trước sân dây bìm bìm mọc nhiều. Quê em có sông không? Quê em có đẹp không? Chắc là không, vì em cũng bỏ làng đi mất rồi, như thầy tôi vậy. "Bao đứa trẻ con đã chết, dưới mặt trời ô nhục…" Không em, quê hương mình không đẹp chút nào đâu. Người ta chỉ chụp ảnh thôi, trong ảnh chỉ có cò bay, không có người chết đuối, không có thầy tôi ngất xỉu. Những đồng xanh, biển rộng, núi cao chỉ là lừa mị. Không đẹp chút nào đâu. 

Em đi học trường nào? Các thầy cô có cưng em không? Thầy giáo có gọi em lên bảng và lấy thước khẽ vào ngón tay? Cô giáo có khen em viết văn hay, bảo sau này em có thể trở thành nhà văn, nhà báo? Trước trường có ông lão bán kem, bán kẹo bông, khắc bút không? Bạn thân nhất của em đang làm gì? Đứa bạn cùng bàn vẫn thường cùng em kẻ nét phấn tranh giành từng xen-ti-mét mặt bàn giờ này ở đâu? Mỗi năm em có đi họp lớp không? Chắc là không. Năm ngoái tôi có đi họp lớp đấy. Tôi gặp lại bạn bè tôi, họ lớn cả rồi, họ có chồng có vợ. Có những người giàu, cũng có những người chưa thành công mấy. Có những người tôi chỉ còn nhớ mặt chứ không nhớ được tên, tôi nhìn họ rồi cười. Em cũng sẽ nhìn bạn em rồi cười. Có thể. Hoặc cũng có lẽ em không nhìn, cũng không cười. Em sẽ cười với tôi, một người không quen biết đi ngang qua trước mặt, em sẽ cười với ba lão già mọi rợ nói thứ tiếng em không hiểu, nhưng có lẽ em sẽ không cười với bạn bè em, cũng như bạn bè em có lẽ sẽ không cười với em khi tình cờ gặp nhau trên đường.

Bố mẹ em làm nghề gì? Bố mẹ em muốn em làm nghề gì? Lúc còn bé em muốn làm nghề gì? Lúc còn bé tôi gầy tong teo, cổ tôi hõm sâu, vai tôi nhô lên nhọn hoắc, ước mơ của tôi là lái tàu vũ trụ. Vì người ta bảo tôi: Nước ta đã bay vào vũ trụ được rồi. Nên có ai hỏi tôi muốn làm gì sau này, tôi đáp ngay "Phi hành gia." Họ cười. Tôi cũng cười, thích chí lắm, tôi hãnh diện vì có một ước mơ phi thường. Em có muốn lái tàu vũ trụ không? Vẫn có phi công là phụ nữ đấy em. Không phải của nước mình, hiển nhiên rồi. Nước mình chỉ có vài phi công lái máy bay hạng nhỏ tới tới lui lui giữa Sài Gòn và Phú Quốc thôi. Nhưng con người có giấc mơ, tuy rằng mỗi sáng mở mắt ra, hay là mười năm, hai mươi năm mở mắt ra, chúng ta đã quên gần hết những giấc mơ rực rỡ của mình mất rồi. 

Em có nhớ bố mẹ, nhớ em không? Khi em về chơi Tết em mua cho em trai của em cái gì? Em của em có mừng không? Có chạy ra đầu làng đón chị, mở tung túi xách của chị, rồi đem chiếc xe hơi bằng nhựa chạy pin qua nhà hàng xóm để khoe với bạn không? Tôi có đến bốn người chị, một người anh. Anh chị tôi học ở Sài Gòn, học ở Hà Nội, đến Tết thường về nhà ăn Tết vài bữa, rồi lại đi. Tôi nhớ có năm, anh con nhà bác Hai tôi không có tiền về tàu, phải bám theo xe đò. Năm đó có tin xe đổ dưới đèo, hai mươi mấy người chết. Năm nào cũng có tin xe đổ dưới đèo, hai mươi mấy người chết. Tôi nhớ bác tôi xuống nhà tôi, ngồi trên bậc cửa, khóc. Bác tôi không có tiền cho anh tôi đi tàu, bác tôi khóc. Cha tôi cũng khóc. Hai ông già ngồi khóc trên bậc cửa trước nhà ngày ba mươi Tết. Tết nhất có vui vẻ gì đâu. Nhưng tôi có biết gì đâu. Con nít chẳng biết gì. Mà thật ra vậy cũng là điều hay. Ngày Tết em về chơi, chắc em của em mừng lắm. 

Em đã yêu thương ai chưa? Đã từng để ý ai chưa? Hồi nhỏ tôi thích một cô bạn cùng lớp, hiền lành, tóc dài, đeo kính. Hi. Thích vậy thôi chứ chẳng dám nói gì cả. À, có mấy lần tôi đi ngang qua nhà, nhìn lên cửa sổ sáng đèn mà tự hỏi không biết giờ này cô ấy đang làm gì. Thế thôi. Bây giờ thì cô bạn có đến hai mặt con rồi, vậy mà cũng đã gần hai mươi năm. "Cô bé tôi yêu giờ đã lấy chồng, béo tốt càu nhàu tẻ nhạt…" Mà không, đó không phải là yêu đương gì đâu. Cũng như em vậy, tình cảm của em đối với cậu bạn học giỏi, hát hay, vẽ đẹp, tóc tai bù xù ấy cũng không phải yêu. Thật ra yêu hay không đâu có chút gì quan trọng. Thỉnh thoảng tôi vẫn nhớ về cô bạn thuở nhỏ của tôi, thỉnh thoảng em vẫn nghĩ về cậu bạn thiếu thời của em, vậy chẳng phải đã đủ rồi sao?

Em có bao giờ buồn không? Khi buồn thì em làm gì? Khi buồn thì tôi viết cái gì đó, trong khi vẫn nghe cái gì đó. "Bao giờ tôi gặp em lần nữa, ngày ấy thanh bình chắc nở hoa…" Chẳng hạn thế. Người ta nói khi buồn thì đừng nghe nhạc buồn. Tôi thì làm ngược lại. Tôi biết giấu nỗi buồn đi đâu. Tôi biết trốn nỗi buồn đi đâu. Còn em thì sao? Khi buồn thì em làm gì? 

Em có bao giờ đọc sách không? Em có bao giờ đọc báo không? Về cái tin người Việt làm gái nhiều nhất Mã Lai ấy? Về cô bé không mặc áo ngực đang nổi tiếng xa gần ấy? Về ông chủ tịch vừa đi Mỹ, một người tù tuyệt thực, và người ta lại chia làm hai phe, chửi nhau như thường lệ? Tôi vẫn nghĩ, và tin rằng một xã hội sẽ tốt đẹp khi ai cũng có việc để làm, và ai cũng làm tốt công việc của mình. Thế mà tôi chờ mãi, sao vẫn chưa thấy gì tốt đẹp. Tôi phải chờ đến bao giờ nữa. Em phải chờ đến bao giờ nữa. Có thể em vẫn còn trẻ, nhưng mắt em đã quầng thâm rồi.

Rồi em có nghĩ đến tôi không? Lúc em ngước nhìn lên, em có nhận ra tôi không? Tôi đây mà. Nhà tôi ở đầu xóm, bố em từng gánh giúp mẹ tôi bó lúa, hồi lớp bảy tôi ngồi cách em một dãy bàn, tôi vẫn len lén liếc nhìn em. Em nhận ra tôi chứ? Em sẽ thông cảm cho tôi chứ? Em phải thông cảm cho tôi. Em phải tha thứ cho tôi. Tôi có làm được gì cho em đâu. Ở nơi đất khách quê người này, bắt gặp ánh mắt của em, ánh mắt của một người cùng quê hương xứ sở, mà một câu chào tôi cũng không nói được. Tôi để em ngồi lại giữa những con người xấu xí xa lạ và bẩn thỉu, họ làm nhục em, thầy cô, bố mẹ, bạn bè em, quê hương xóm làng em. 

Mà trời thì tạnh rồi chứ có mưa gì nữa đâu.

Một Chỗ Nương Tựa · Sầu Riêng

Bà mẹ kể rằng lúc bà qua Hàn Quốc giữ cháu cho con gái đi làm, thấy nó thường xuyên bị chồng và gia đình bên chồng đánh đập, chửi mắng thậm tệ.

Nghe kể tới đó, tôi nghĩ chắc là nghe lầm. Hoặc bà mẹ cứ lảm nhảm vu vơ trong lúc trộn thính vô mớ cá rô để làm mắm mà hoàn toàn không ý thức được mình đang nói gì. Nhưng bà mẹ lại nhấn mạnh lần nữa, rằng nhiều lần bà thấy thằng rể ngoại quốc đối xử tệ với con gái (đã đẻ hai đứa con kháu khỉnh cho chồng), đánh con gái bầm mặt mũi chân tay, thậm chí còn bóp cổ nó muốn ngất xỉu. Chi tiết này được bà mẹ kể với chú Ba, thím Bảy, bà dì Út…, không sai lệch một chút nào.

Tôi tò mò không biết trước cảnh ấy, bà mẹ đã làm gì ? Bà mẹ phản ứng dữ dội và bảo con gái hãy trở về, làm lại cuộc đời ? Phía trước còn dài lắm, duyên trời dun rủi biết đâu sẽ lại lấy một tấm chồng tử tế, không thì cứ ở vậy, má nuôi. Không đi đường hoàng được thì trốn, đừng có sống cái đời sống tủi cực này, dù là một ngày. Bà dọa với con rễ và bên nhà thông gia là sẽ đi kiện, sẽ cầu cứu chính quyền (chỉ cần bà dọa thôi, còn làm hay không, biết cách hay không thì tính sau). Hay bà mẹ sẽ ngọt lạt bảo con thôi cố nhịn cho ba má lâu lâu đi Hàn Quốc chơi, bên này kiếm tiền nhiều hơn ở quê, gom được kha khá rồi về, bị đánh chửi thì coi như không, ba mày hồi trẻ cũng đánh chửi tao suốt, nhằm nhò gì.

Thắc mắc quá, không biết bà mẹ phản ứng kiểu gì trong suốt thời gian ở Hàn Quốc chứng kiến con cháu bị ngược đãi thậm tệ (như lời bà kể), nhưng rõ ràng bà thấy núm ruột của mình không hạnh phúc. Bà có giúp nó không ?

Ngay từ khởi đầu của bi kịch, thử hình dung bà mẹ nói gì khi con gái báo tin sẽ lấy chồng. Một ông chồng mặt mũi lạ hoắc nói năng bằng thứ ngôn ngữ lạc hoắc, cách biệt hai mươi tuổi và mới gặp nhau có ba ngày trên một cái chợ mà cô dâu bị săm soi như người ta coi vịt có bơm nước hay không. Cô dâu ấy là con gái mẹ, nó còn trẻ dại, ham vui, tin vào những bộ phim Hàn Quốc chiếu trên ti vi với cảnh đẹp lung linh và những anh chàng Hàn chung tình ấm áp, nhưng mẹ có tuổi, lẽ nào không lo âu với cuộc hôn nhân mù mờ trời đất này. Lẽ nào bà mẹ không băn khoăn như mẹ của mẹ từng thấp thỏm khi đàn trai đến dạm hỏi, “tao thấy thằng đó được, nhưng ông ngoại nó mê cờ bạc, không biết bây có phải chịu khổ không ?”. Tôi biết có những mối tình lận đận chỉ vì nỗi ngờ ngờ “hồi đó ông nội nó có ba vợ”, hay “bà con bên nhà đó toàn dân bất hảo, dọ kỹ nghen bây”. Tôi biết những bà mẹ, con lấy chồng ngay bên sông thôi mà buổi lễ xuất giá hai mẹ con còn ôm nhau khóc ròng. Bà mẹ của cô dâu Hàn này chắc cũng khóc trong hôm con gái lấy chồng, nhưng cái cách bà để nó đi vào cuộc hôn nhân mang tính chất bán mua thì thật kỳ lạ. Cái bản năng bảo vệ, bao bọc cho con cái chắc không biến mất, nhưng bị che lấp ở đâu đó, không biết bà mẹ có từng như gà mẹ, xòe cánh bảo vệ cho bầy con mỗi khi thấy bóng ác là chao rờn rợn trong vườn ? Hay hồ hởi, rốt cuộc mình cũng có thằng rễ ngoại kiều y như bà Tư đầu xóm, như ai đó ở xóm Lung, ai đó đằng xóm Chẹt trong một phong trào rầm rộ mà mấy ông nhà báo chơi chữ gọi là “chảy máu cô dâu”.

Thật lòng tôi ước ao bà mẹ đã ít nhất một lần ngăn con đi lấy chồng xa xứ, đã từng cố kéo nó khi thấy rơi vào vũng lầy của cuộc hôn nhân, đã từng cầu cứu với bà hội trưởng phụ nữ kiêm hàng xóm, hoặc ông trưởng ấp kiêm láng giềng – những người tương đối hiểu luật chút ít để nghe họ tư vấn xem làm cách nào can thiệp là tốt nhất. Không thể chờ đợi ở chính quyền, họ là người dưng, họ bảo họ là đầy tớ của dân là nói vui thôi, nhưng những thành viên trong gia đình làm gì để bảo vệ cho ruột thịt ?  Bà mẹ đó ít nhất phải làm một việc gì, dù nhỏ, thí dụ như giựt cây chổi dứ đánh thằng rễ hung bạo, hoặc nếu sợ cái cảnh thế cô trên đất khách thì cũng lấy thân mình che đòn cho con nó đỡ đau và biết đâu thức tỉnh cái thằng người kia một chút gì bằng cái gọi là tình mẫu tử. Giống như đứa bạn ốm yếu cùng xóm mỗi khi thấy tôi bị bắt nạt nó cũng biết co giò chạy đi cầu cứu người lớn. Những hành động dù yếu ớt, nhưng đủ để con gái nhớ rằng nó còn có chỗ nương tựa, để trong lúc quẩn trí nhất, tuyệt vọng nhất nhìn cái chết đang giơ tay chào đón ở mặt đất, cách chỗ nó đang đứng một khoảng không chóng mặt được đo bằng mấy chục tầng lầu, hay lúc thần chết ngoắc nó từ đáy sông sâu, đứa con nhớ ra mình còn người thân để nương tựa.

Không phải đâu, chắc không phải bà mẹ chỉ vô tư vào ra trong cái nhà tường (được xây bằng tiền con gái gửi về), làm hủ mắm cá rô, vỗ béo bầy gà, mua đầu lân, sắm máy lạnh… để chờ đến cuối năm con cháu bồng bế nhau về ăn một cái Tết linh đình. Những biểu hiện của tình thương yêu đó, có vẻ ghỉ sét quá, so với những trận đòn tươi xoi xói mà bà mẹ biết chắc rằng đang trút lên đầu con gái mình ở nơi nào đó, xa xôi…

Thảm kịch của cô dâu Việt này có một lộ trình rõ ràng, phơi trắng ra dưới nắng, đâu phải như phim kể về đứa con giả vờ mình có đời sống hạnh phúc, cho cha mẹ yên tâm vui hưởng tuổi già.